Kalendarz odbioru odpadów

Sołecka Strategia
Rozwoju Wsi


Oficjalna strona Pobiednej


strona główna Wyszperane w sieci Adolf Traugott von Gersdorff

Adolf Traugott von Gersdorff


Uczony arystokrata z Pobiednej
Przed miesiącem we wsi Pobiedna, położonej u stóp Gór Izerskich, miało miejsce niecodzienne wydarzenie. Kilku pasjonatów lokalnej historii tej miejscowości dokonało odsłonięcia na przykościelnym cmentarzu pamiątkowych tablic historycznych (fot.1 i 2), które upamiętniają wielkiego człowieka, uczonego z Meffersdorf - Adolfa Traugotta von Gersdorff (fot.3). Dokładnie 200 lat temu 16 czerwca 1807 r. zakończył on w tej miejscowości swój ziemski żywot w wieku 63 lat. Był bez wątpienia najwybitniejszą postacią ziemi lubańskiej w całej jej długiej historii. Dziś trudno odnaleźć jakiekolwiek ślady po tej osobie. Zniszczono wszystko, nawet skromny nagrobny pomnik. Dzięki kolegom z Pobiednej i Leśnej duch arystokraty-naukowca powrócił znów w rodzinne strony. Warto więc z tej okazji przybliżyć czytelnikom tego wybitnego człowieka. Adolf Traugott von Gersdorff urodził się w roku 1744 w Rengersdorf koło Zgorzelca, w znanej na Górnych Łużycach rodzinie szlacheckiej. Pierwsze wykształcenie zdobywał u guwernerów i w zgorzeleckim gimnazjum. Po ukończeniu nauki w wieku 19 lat młody Gersdorff rozpoczął studia na uniwersytecie w Lipsku. Studiował tam historię naturalną, ekonomię, fizykę, geologię, historię literatury i języki obce. Po ukończeniu w roku 1766 nauki, świeżo upieczony magister powrócił do domu. Jego włości obejmowały rozległe tereny od Świecia, poprzez Wolimierz, Wolę Sokołowską, Unięcice, Pobiedną, Gierałtówek, aż po Czerniawę w Górach Izerskich. Te wszystkie miejscowości wymienione zostały w starym dokumencie von Gersdorffa z 27 lutego 1760 r., który zachował się w zbiorach autora artykułu do naszych czasów (fot.4). Siedzibą młodego arystokraty była wspaniała rezydencja w Unięcicach2, wybudowana w stylu rokoko w latach 1767-1768, według projektu Conrada Gotthelfa Rothego - nadwornego budowniczego z Drezna (fot.5). Pałac za życia Gersdorffa pełen był gości, uczonych i artystów. Bardzo często zamieszkiwali w nim i tworzyli wybitni malarze i rysownicy, jak Christoph Nathe czy Johann Gottfried Schultz. Rezydencję otaczał park utrzymany w stylu angielskim. Przy przypałacowym murze Gersdorff nakazał wybudowanie w roku 1799 niewielkiego pawilonu, tzw. "zielonego letniego domku", w którym przeprowadzał eksperymenty naukowe. Stąd obserwował niebo i pobliskie wzgórza. Tu również, podobnie jak Beniamin Franklin, prowadził badania nad wyładowaniami atmosferycznymi (fot.6). W roku 1800 (27 sierpnia) przeprowadził eksperyment, który o mały włos nie przypłacił życiem. Udało mu się wtedy ściągnąć piorun (!), którego uderzenie dokładnie opisał. Zainteresowanie astronomią zaowocowało pobudowaniem w latach 1803-1804 w Gierałtówku, niedaleko Pobiednej, specjalnej wieży do obserwacji planet i gwiazd. Nową budowlę Gersdorff nazwał "Mon Plaisir" ("Moja Przyjemność")3. Wcześniej obserwacji nieba dokonywał lunetą z najwyższych okolicznych szczytów: Smreka i Czerniawskiej Kopy. Szerokie zainteresowania arystokraty wieloma dziedzinami nauki i sztuki powodowały, że przypominał on najwybitniejsze postaci epoki renesansu. Obok astronomii pasjonowała go m.in. mineralogia, meteorologia, medycyna itp. Prowadził też badania nad elektrycznością. W swoim pałacu zgromadził niezwykle cenną kolekcję minerałów i skał. Posiadał też bogate zbiory florystyczne, plon setek wypraw naukowych w pobliskie góry, a nawet w szwajcarskie Alpy. W czasie jednej z takich wypraw (1786 r.) obserwował nawet (za pomocą lunety) moment zdobycia Mont Blanc przez doktora M.G. Paccarda. Szczególnie Góry Izerskie były jego wielką pasją. Przeszedł je wzdłuż i wszerz, taszcząc ze sobą lunety, barometry i inny naukowy sprzęt. Często podczas takich wypadów nocował w stajniach, oborach czy w stogach siana. Takim stylem życia wprawiał w zdumienie ludzi z arystokracji, przywykłych do zgoła innego sposobu spędzania wolnego czasu. Adolf Traugott von Gersdorff był również pionierem w dziedzinie badań nad elektrycznością. W środkowym, wielkim pałacowym pokoju urządził gabinet z maszynami elektrostatycznymi, wykonanymi na specjalne zamówienie w Holandii i Anglii. Urządzenia te wykorzystywał również do celów medycznych. Sądził, że będą one przydatne w przyszłości w leczeniu wielu chorób. Niestety była to ślepa uliczka w dziedzinie takich badań. Nie tylko nauka pochłonęła bez reszty dziedzica z Pobiednej. Był on również miłośnikiem sztuki i jej mecenasem. Wspierał licznych artystów, którzy zamieszkiwali i tworzyli w jego pałacu. Zbiory malarstwa europejskiego Gersdorffa i bogata biblioteka znane były w całej okolicy. Wiele jeszcze by można było przywoływać dziedzin, którymi parał się "Uczony pan z Unięcic". Ograniczone ramy tego artykułu nie pozwalają jednak na przedstawienie wszystkiego. Warto na koniec dodać, że Gersdorff był również założycielem i fundatorem w roku 1779 Górnołużyckiego Towarzystwa Naukowego (Oberlausitzische Gesellschaft der Wissenschaften) w Görlitz, które istnieje do dnia dzisiejszego. W swoim testamencie zapisał Towarzystwu wszystkie swoje zbiory mineralogiczne, biblioteczne i malarskie. Nasze Stowarzyszenie Miłośników Górnych Łużyc w Lubaniu ściśle współpracuje z niemiecką organizacją, czego przykładem była zorganizowana wspólne 2 czerwca br. międzynarodowa konferencja popularno-naukowa pt. "Z dziejów Górnych Łużyc i Górnołużyczan".
Janusz Kulczycki

1Dawna nazwa Pobiednej
2Obecnie część Pobiednej
33 Po roku 1886 budowla nosiła imię cesarz Wilhelm i służyła turystom jako wieża widokowa i gospoda. Obecnie stoją tylko fragmenty murów.
Literatura
Jecht R., Adolf Traugott von Gersdorf und Karl Gottlob von Anton, w: Das Heimatbuch des Kreises Lauban. Marklissa 1928.
Bena W., Adolf Traugott von Gersdorf (1744-1807), w: Szkice Górnołużyckie, tom III, Zgorzelec 2002.

źródło: Ziemia Lubańska nr 14/2007



Dołącz do nas



Tweetnij
Kalendarium
Czy wiesz, że...
Zdjęcie tygodnia
Pocztówka miesiąca
Informator SMS
Polecane linki




















Wszystkie materiały na tej stronie objęte są pełnym prawem autorskim,
osoby zainteresowane ich wykorzystaniem (w całości, lub części) proszone są o uprzedni kontakt z redakcją serwisu www.pobiedna.pl.


copyright © pobiedna.pl 2007-2018          Statystyki obsługuje system statystyk stat4u